Fotowoltaika na blachodachówce: montaż bez ryzyka przecieków

Na blachodachówce panele fotowoltaiczne można zamontować bez problemu. To jedno z częstszych pokryć na polskich domach i producenci systemów montażowych mają do niego gotowe rozwiązania. Szczelny dach i bezpieczna instalacja zależą od trzech rzeczy: od sprawdzenia konstrukcji dachu przed montażem, od mocowań, które trafiają w krokwie, a nie w samą blachę, i od uszczelek EPDM w każdym miejscu, w którym blacha zostaje przewiercona. Poniżej opisujemy, jak ocenić dach, jakie mocowanie wybrać, jak wygląda montaż krok po kroku, o czym trzeba pamiętać przy odgromówce i pomiarach oraz które błędy najczęściej kończą się przeciekiem.

Krótko mówiąc

• Blachodachówka dobrze nadaje się pod fotowoltaikę, jeśli więźba ma zapas nośności, a pokrycie i hydroizolacja są w dobrym stanie.
• Najpewniejsze mocowanie to śruby dwugwintowe albo systemowe wsporniki wkręcane w krokwie, z uszczelkami EPDM w miejscu przebicia blachy.
• Na pokryciu modułowym często stosuje się też mostki montażowe. To szybsze rozwiązanie, ale trzeba je dobrać do profilu i grubości blachy.
• Przewody nie mogą dotykać pokrycia, instalacja musi być objęta ochroną odgromową, a przed pierwszym uruchomieniem uprawniony elektryk wykonuje pomiary i sporządza protokoły.
• Konstrukcję warto przeglądać przynajmniej raz w roku: sprawdza się dokręcenie śrub i stan uszczelek.

Spis treści

• Czy blachodachówka nadaje się pod panele
• Jak ocenić dach przed montażem
• Mocowania do blachodachówki: co wybrać
• Montaż krok po kroku
• Przewody, odgromówka i pomiary
• Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć
• Czy montaż można wykonać samodzielnie
• Nasze zdanie: dach to część instalacji
• Fotowoltaika na Twoim dachu z evoENERGY
• Najczęstsze pytania
• Źródła

Czy blachodachówka nadaje się pod panele

Tak. Blachodachówka to pokrycie pełne, czyli takie, które w całości zasłania więźbę. Panele nie wiszą na blasze, tylko na konstrukcji połączonej z krokwiami albo z łatami. Blacha ma więc tylko pozostać szczelna wokół punktów mocowania. Dźwiganie instalacji to zadanie więźby.

Przy dachach skośnych z blachodachówki panele zwykle mocuje się śrubami dwugwintowymi wkręcanymi w elementy konstrukcyjne dachu. Dach skośny ma też zaletę, o której łatwo zapomnieć: ma już nachylenie. Nie trzeba więc budować stelaży podnoszących moduły, jak na dachu płaskim. Konstrukcja jest lżejsza, słabiej łapie wiatr i szybciej się ją montuje.

Do tego, czy montaż na blachodachówce się opłaca, przyda się jeszcze kilka pytań, które nie dotyczą samego pokrycia:

• Orientacja i nachylenie. Połać południowa daje najwięcej energii, ale wschód i zachód też się sprawdzają, zwłaszcza gdy zużywasz prąd rano i wieczorem. Więcej o wyborze połaci piszemy w poradniku gdzie umieścić panele fotowoltaiczne.
• Cień. Komin, lukarna, antena albo drzewo sąsiada potrafią zmniejszyć uzysk z całego łańcucha modułów. Zanim zaplanujesz układ paneli, sprawdź, jak zacienienie wpływa na instalację.
• Kształt dachu. Na dachu czterospadowym połacie są trójkątne i trapezowe, więc rozmieszczenie modułów wymaga więcej planowania. Omawiamy to w tekście o fotowoltaice na dachu kopertowym.
• Plany wymiany pokrycia. Jeśli blachodachówka ma przed sobą tylko kilka lat życia, rozważ wymianę dachu przed montażem albo fotowoltaikę zintegrowaną z dachem, w której moduły są pokryciem.

Jak ocenić dach przed montażem

To etap, który decyduje o reszcie. Brak przecieków nie dowodzi jeszcze, że dach udźwignie instalację. Eksperci DEKRA Polska zwracają uwagę, że ocena powinna objąć stan pokrycia i hydroizolacji, nośność konstrukcji, warunki montażu i późniejszego serwisu oraz obciążenia od instalacji, śniegu i wiatru.

W praktyce sprawdza się:

1. Rozstaw i przekrój krokwi. Najprościej zrobić to od strony poddasza. Rozstaw krokwi wyznacza miejsca mocowań, a przekrój mówi, ile dodatkowego obciążenia więźba przyjmie.
2. Stan drewna. Ślady zawilgocenia, grzyba czy szkodników, pęknięcia albo ugięcia krokwi trzeba naprawić przed montażem, a nie po nim.
3. Membranę dachową. Pod blachodachówką leży folia, która przejmuje skropliny i ewentualne nieszczelności. Jeśli jest uszkodzona albo jej nie ma, każdy otwór w blasze jest bardziej ryzykowny.
4. Blachę. Liczy się jej grubość, stan powłoki, ognisk korozji i rodzaj profilu. Od tego zależy, które mocowanie wchodzi w grę.
5. Obciążenia klimatyczne. Instalacja dokłada do dachu ciężar, a przy wietrze także siły odrywające. Inaczej liczy się dom na nizinie, a inaczej w górach czy na wybrzeżu.
6. Dostęp serwisowy. Trzeba zaplanować, jak w przyszłości dojdziesz do modułów, przewodów i kominów bez chodzenia po panelach.

Profesjonalna wycena zaczyna się od wizji lokalnej i obejrzenia więźby. Jeśli wykonawca podaje cenę „na oko” na podstawie zdjęcia satelitarnego, nie wie, w co będzie wkręcał śruby.

Mocowania do blachodachówki: co wybrać

Na blachodachówce stosuje się trzy główne rozwiązania. Każde łączy się z profilami aluminiowymi, na których leżą moduły, a elementy złączne są zwykle ze stali nierdzewnej.

Śruby dwugwintowe to najczęstszy wybór. Dolny gwint wchodzi w drewno krokwi, górny trzyma adapter z profilem. Uszczelka EPDM na wysokości blachy zamyka otwór. Śrubę wkręca się w grzbiet fali, a nie w jej dolinę, gdzie spływa woda.

Wsporniki systemowe stosuje się, gdy producent przewiduje własny osprzęt. Zestaw składa się zwykle z kilku uszczelek: prostokątnej przy górnej części wspornika i okrągłych u dołu, dopasowanych do uskoku blachy. Zaletą jest to, że wszystko pochodzi z jednego systemu, a sposób montażu opisuje instrukcja.

Mostki montażowe zdobyły popularność, bo nie trzeba trafiać w krokwie i montaż idzie szybciej. Działają jednak tylko wtedy, gdy blacha jest wystarczająco gruba, a liczba i rozstaw mostków wynikają z obliczeń dla danego dachu. Na cienkiej blasze modułowej siły od wiatru i śniegu przenosi wtedy samo pokrycie. Dlatego decyzję podejmuje się po obejrzeniu dachu.

Montaż krok po kroku

Tak wygląda poprawnie przeprowadzony montaż na blachodachówce:

1. Projekt rozmieszczenia. Na podstawie pomiarów dachu planuje się układ modułów, odstępy od krawędzi, kalenicy i kominów oraz trasę przewodów do falownika.
2. Wyznaczenie krokwi. Położenie krokwi przenosi się na blachę, zwykle mierząc od strony poddasza albo od okapu. Zgadywanie to najczęstsza przyczyna przecieków.
3. Wiercenie i osadzenie mocowań. Otwory wierci się w grzbiecie przetłoczenia, a śrubę lub wspornik osadza się z uszczelką. Nie dokręca się „do oporu”, bo zmiażdżona uszczelka traci szczelność.
4. Montaż profili. Profile aluminiowe mocuje się do adapterów i wyrównuje. Długie odcinki łączy się łącznikami, które pozwalają na pracę materiału przy zmianach temperatury.
5. Ułożenie modułów. Panele dociska się klemami środkowymi i końcowymi zgodnie z instrukcją producenta modułu, w strefach mocowania, które on dopuszcza.
6. Okablowanie. Przewody spina się z konstrukcją, a poza nią prowadzi w osłonach. Szczegóły opisujemy niżej.
7. Ochrona odgromowa, uziemienie i pomiary. Konstrukcję łączy się z instalacją wyrównawczą, a uprawniony elektryk sprawdza całość przed uruchomieniem.

Przewody, odgromówka i pomiary

Dach z blachy to duża metalowa powierzchnia, więc elektryka wymaga tu szczególnej staranności.

Przewody. Według wytycznych dla wykonawców instalacji fotowoltaicznych kable i złącza nie mogą dotykać pokrycia dachu. Mocuje się je do konstrukcji wsporczej metalowymi spinkami odpornymi na warunki zewnętrzne, a poza konstrukcją prowadzi w sztywnych rurkach lub korytach odpornych na UV. Plastikowe opaski po kilku sezonach kruszeją od słońca, a przewód, który ociera się o blachę, z czasem traci izolację.

Ochrona odgromowa. Wytyczne dotyczące ubezpieczenia dachowych instalacji fotowoltaicznych mówią, że instalacja PV powinna mieć własną ochronę odgromową albo znajdować się w strefie ochrony budynku. Trzeba przy tym zachować odstępy separacyjne od instalacji odgromowej budynku zgodnie z normą PN-EN 62305. Gdy odstępów nie da się zachować, wykonuje się połączenia wyrównawcze. Jeśli dom ma już zwody na dachu, projekt PV musi je uwzględnić. Nie przesuwa się ich i nie przecina samowolnie.

Ograniczniki przepięć. Dobór ograniczników przepięć (SPD) zależy od tego, czy budynek ma instalację odgromową i jak jest ona wykonana. Ochrona po stronie AC falownika jest potrzebna, gdy falownik stoi dalej niż 10 m od złącza instalacji.

Pomiary przed uruchomieniem. Po montażu, a przed pierwszym uruchomieniem, uprawniony elektryk mierzy instalację, w tym rezystancję uziemienia i ciągłość połączeń wyrównawczych, i sporządza z badań protokoły. Na tym samym etapie kontrolę kończą elektrycy w innych krajach, a pomiary elektryczne instalacji PV są tam standardową częścią odbioru. Protokoły zachowaj razem z dokumentacją. Przydadzą się ubezpieczycielowi i serwisowi. Jak wykonać i sprawdzić połączenie z ziemią, opisujemy w tekście o uziemieniu instalacji PV.

Najczęstsze błędy i jak ich uniknąć

Większość problemów z fotowoltaiką na blachodachówce nie bierze się z pokrycia, tylko z pośpiechu przy montażu. Te błędy powtarzają się najczęściej:

• Mocowanie do samej blachy lub łaty bez trafienia w krokiew tam, gdzie system tego wymaga. Śruba trzyma się wtedy słabo, pracuje na wietrze, a otwór się rozbija.
• Złe uszczelnienie przebicia. Uszczelka jest za słabo albo za mocno dociśnięta, ma zły rozmiar albo śruba wchodzi w dolinę fali, gdzie stoi woda.
• Za mało punktów mocowania. Oszczędność kilku śrub przenosi większe siły na pozostałe punkty.
• Brak obliczeń obciążeń. Katalog typowych usterek instalacji PV przygotowany w europejskim projekcie PVTRIN wymienia niewystarczające obliczenia obciążeń konstrukcyjnych i wiatrowych oraz nadmierne siły działające na moduły wskutek rozszerzalności cieplnej konstrukcji.
• Przewody na blasze. Kable leżące na pokryciu albo spięte nietrwałymi opaskami to ryzyko uszkodzenia izolacji.
• Pominięcie ochrony odgromowej albo zbyt małe odstępy od istniejących zwodów.
• Brak przeglądów. Instrukcja systemu montażowego do blachodachówki PR-01 zaleca przegląd konstrukcji co najmniej raz w roku, z kontrolą wkrętów, śrub i stanu elementów.

Jeśli instalacja już działa i masz wątpliwości, czy wykonano ją poprawnie, pomoże audyt instalacji fotowoltaicznej. Obejmuje on mechanikę i elektrykę.

Czy montaż można wykonać samodzielnie

Na forach co roku wraca to samo pytanie: „mam uprzęże, mam czas, czy dam radę sam?”. Mechaniczna część montażu nie jest skomplikowana, ale to praca na wysokości, na śliskiej blasze i z ciężkimi modułami. Zanim zdecydujesz się na samodzielny montaż, weź pod uwagę trzy sprawy.

Po pierwsze, pomiary i protokoły przed uruchomieniem wykonuje uprawniony elektryk. Tego etapu nie da się pominąć, a elektryk odpowiada za to, co podpisuje. Jeśli zastanie źle poprowadzone przewody albo brak połączeń wyrównawczych, część pracy trzeba będzie zrobić od nowa.

Po drugie, liczy się szczelność. Kilkadziesiąt otworów w blasze to kilkadziesiąt miejsc, w których błąd wyjdzie dopiero przy ulewie, czasem po roku, kiedy woda zdąży już zamoczyć ocieplenie poddasza. Gwarancja na pokrycie i na instalację wymaga zwykle montażu zgodnego z instrukcją producenta.

Po trzecie, bezpieczeństwo. Praca na dachu wymaga zabezpieczenia przed upadkiem i doświadczenia w poruszaniu się po blasze bez jej wgniatania. Jeśli nie pracujesz na dachach na co dzień, zleć przynajmniej montaż mechaniczny i elektryczny wykonawcy. Na co zwrócić uwagę przy wyborze firmy, wyjaśniamy w poradniku jak wybrać dobrego partnera do montażu fotowoltaiki.

Nasze zdanie: dach to część instalacji

Instalacja na blachodachówce jest tak dobra, jak dach pod nią. Dlatego zaczynamy od oględzin więźby i pokrycia, a nie od katalogu paneli. Sprawdzamy rozstaw krokwi, stan membrany i blachy, a dopiero potem dobieramy mocowania i układ modułów.

Patrzymy też szerzej niż na same panele. Wielu naszych klientów montuje fotowoltaikę razem z pompą ciepła, magazynem energii albo w ramach termomodernizacji domu. Wtedy moc instalacji, miejsce falownika i trasę przewodów warto zaplanować raz, dla wszystkich urządzeń, a nie poprawiać przy każdej kolejnej inwestycji.

Prowadzimy cały proces: od analizy i doradztwa, przez pomoc w pozyskaniu dofinansowania, po montaż wykonywany przez nasz zespół. Dzięki temu jedna firma odpowiada za szczelny dach, poprawną elektrykę i działającą instalację.

michal

Fotowoltaika na Twoim dachu z evoENERGY

Jeśli Twój dom ma blachodachówkę i chcesz produkować własny prąd, zajmiemy się całością: oceną dachu, projektem, doborem modułów i falownika, montażem oraz uruchomieniem instalacji. Doradzimy też, czy warto od razu dodać magazyn energii albo zaplanować instalację pod przyszłą pompę ciepła.

Sprawdź dostępne moduły fotowoltaiczne i inwertery hybrydowe Fronius i Kostal, a potem umów się z nami na wycenę instalacji. Przy okazji podpowiemy, jak połączyć fotowoltaikę z innymi pracami termomodernizacyjnymi i dofinansowaniem.

Najczęstsze pytania

Czy montaż paneli na blachodachówce unieważnia gwarancję na pokrycie?

Zależy to od warunków gwarancji producenta blachy. Wielu producentów dopuszcza montaż PV, jeśli użyje się mocowań i uszczelek zgodnych z ich zaleceniami. Przed montażem sprawdź kartę gwarancyjną i pokaż ją wykonawcy, żeby dobrał system, który jej nie narusza.

Śruby dwugwintowe czy mostki: co jest lepsze?

Śruby dwugwintowe przenoszą obciążenia na krokwie, więc sprawdzają się na większości dachów, także przy cienkiej blasze. Mostki są szybsze w montażu, ale opierają się na blasze, dlatego wymagają odpowiedniej grubości pokrycia i obliczeń. Wybór najlepiej zrobić po obejrzeniu dachu.

Czy panele na blachodachówce przyciągają pioruny?

Duża metalowa powierzchnia modułów i konstrukcji wymaga przemyślanej ochrony odgromowej. Instalacja powinna być w strefie ochrony budynku albo mieć własną, z zachowaniem odstępów separacyjnych lub z połączeniami wyrównawczymi. O szczegółach decyduje projekt zgodny z normą PN-EN 62305.

Jak często trzeba sprawdzać konstrukcję na dachu?

Zalecenie producentów systemów montażowych to przynajmniej raz w roku. Sprawdza się dokręcenie śrub i wkrętów, stan uszczelek i elementów konstrukcji oraz mocowanie przewodów. Warto to zrobić po zimie albo po silnej wichurze.

Czy stara blachodachówka wytrzyma instalację?

O tym decyduje głównie stan więźby i membrany, a nie wiek blachy. Jeśli pokrycie ma ogniska korozji albo zbliża się do końca swojej trwałości, lepiej wymienić je przed montażem, bo późniejsza wymiana oznacza demontaż całej instalacji.

Źródła

• Montaż paneli a wytrzymałość dachów, budownictwob2b.pl
• Audyt techniczny dachu przed montażem instalacji fotowoltaicznej, DEKRA Polska
• Wytyczne dla wykonawców instalacji fotowoltaicznych oraz magazynów energii, Gmina Gierałtowice
• Wytyczne dotyczące ubezpieczenia dachowych instalacji fotowoltaicznych
• Fotowoltaiczne układy zasilania: ochrona odgromowa i przed przepięciami, rst.pl
• Catalogue of common failures and improper practices on PV installations, PVTRIN
• Instrukcja systemu do blachodachówki PR-01, Sevroll
• Solar installations, Smart Home Technical

Rekomendacje

• Fotowoltaika na dachu kopertowym: kiedy montaż ma sens
• Zacienienie paneli fotowoltaicznych – dlaczego to problem i jak go rozwiązać?
• Fotowoltaika zintegrowana z dachem: kiedy się opłaca właścicielowi domu
• Montaż fotowoltaiki – jak wybrać dobrego partnera?