Odszranianie pompy ciepła: jak działa i kiedy jest go za dużo

Odszranianie, nazywane też defrostem, to automatyczny tryb pracy powietrznej pompy ciepła. Urządzenie na kilka minut odwraca obieg chłodniczy i roztapia szron, który zimą osiada na wymienniku jednostki zewnętrznej. To nie awaria, tylko zabezpieczenie: bez niego lód zablokowałby przepływ powietrza, a pompa traciłaby moc i sprawność. Poniżej wyjaśniamy, jak wygląda prawidłowy cykl, jak często może się powtarzać, ile kosztuje i po czym poznać, że defrost włącza się za często i trzeba wezwać serwis.

Krótko mówiąc

• Defrost włącza się zwykle przy temperaturze zewnętrznej poniżej około +5°C i wilgotnym powietrzu. Jeden cykl trwa najczęściej od 2 do 15 minut.
• Zimą cykl co pół godziny do dwóch godzin to normalna praca, a nie usterka. Para buchająca z jednostki jest naturalna.
• Najwięcej odszraniania zobaczysz przy temperaturze od 0 do +5°C i mgle, a nie przy dużym mrozie, bo mroźne powietrze jest suche.
• Bardzo częsty lub długi defrost zwykle wynika z montażu (złe miejsce, słaby odpływ skroplin), doboru mocy albo nastaw sterownika. Nie wyłączaj go i nie skuwaj lodu samodzielnie.
• Gruntowa pompa ciepła nie ma tego problemu, bo pobiera ciepło z gruntu, a nie z powietrza.

Spis treści

• Czym jest defrost i dlaczego pompa go potrzebuje
• Jak przebiega cykl odszraniania
• Kiedy włącza się odszranianie i jak często to normalne
• Dlaczego przy +2°C defrostu jest więcej niż przy mrozie
• Częste odszranianie: najczęstsze przyczyny
• Ile prądu zużywa odszranianie
• Czego nie robić z oszronioną pompą
• Skropliny i lód pod jednostką zewnętrzną
• Co sprawdzić samemu, a kiedy wezwać serwis
• Nasze spojrzenie na defrost
• Pompa ciepła dobrana tak, by zimą pracowała spokojnie
• Najczęstsze pytania
• Źródła

Czym jest defrost i dlaczego pompa go potrzebuje

W trybie grzania parownik w jednostce zewnętrznej jest najzimniejszym elementem całej instalacji. Krąży w nim czynnik chłodniczy o temperaturze niższej niż temperatura powietrza, bo tylko wtedy może odebrać z otoczenia ciepło. Gdy powietrze przepływa przez lamele wymiennika, zawarta w nim para wodna skrapla się na zimnych powierzchniach. Jeśli temperatura lameli spadnie poniżej zera, woda zamarza i powstaje szron.

Cienka warstwa szronu nie szkodzi. Z czasem jednak gęstnieje, zatyka szczeliny między lamelami i działa jak izolacja. Wentylator przepycha mniej powietrza, parownik odbiera mniej ciepła, a sprężarka pracuje coraz ciężej przy coraz gorszym efekcie. Portal budujemydom.pl opisuje, że nadmiar szronu zakłóca normalny przepływ powietrza przez wymiennik, przez co spada wydajność urządzenia.

Dlatego sterownik pompy pilnuje stanu parownika i w odpowiednim momencie uruchamia odszranianie. W nowoczesnych pompach ciepła powietrze-woda dzieje się to całkowicie automatycznie, na podstawie czujników temperatury parownika, powietrza i czasu pracy. Ręczne odmrażanie pompy to rozwiązanie spotykane tylko w bardzo starych urządzeniach.

Jak przebiega cykl odszraniania

Najpopularniejsza metoda to odwrócenie obiegu chłodniczego. W uproszczeniu wygląda to tak:

1. Sterownik wykrywa oszronienie. Analizuje temperaturę parownika w stosunku do temperatury powietrza i czas pracy od ostatniego cyklu.
2. Zawór czterodrogowy przestawia obieg. Gorący gaz ze sprężarki trafia bezpośrednio do wymiennika zewnętrznego zamiast do wymiennika po stronie wody grzewczej.
3. Wentylator zatrzymuje się lub zwalnia. Dzięki temu ciepło nie ucieka z powietrzem, tylko roztapia lód na lamelach. Właśnie wtedy z jednostki unosi się para, którą wiele osób bierze za dym.
4. Woda spływa do tacy i odpływu. Roztopiony szron wypływa spod jednostki jako skropliny.
5. Pompa wraca do grzania. Gdy czujnik potwierdzi, że wymiennik jest czysty, zawór wraca do pozycji grzania, a wentylator rusza ponownie.

Warto wiedzieć, skąd pompa bierze ciepło do roztopienia lodu. Na czas defrostu przestaje grzeć dom i pobiera energię z wody w instalacji, najlepiej z bufora lub z dużej pojemności wodnej ogrzewania podłogowego. Dlatego tuż po cyklu możesz zauważyć na sterowniku chwilowy spadek temperatury zasilania. W domu z podłogówką nie odczujesz tego wcale, przy małej pojemności instalacji spadek bywa wyraźniejszy.

Kiedy włącza się odszranianie i jak często to normalne

Z zestawienia opublikowanego przez Polskiego Instalatora wynika, że typowy cykl trwa kilka minut, a zimą powtarza się co 0,5 do 2 godzin. Przy dużej wilgotności może to oznaczać kilkanaście cykli na dobę i nadal będzie to praca prawidłowa.

Tabela to orientacja, a nie norma. Każdy producent stosuje inny algorytm, więc dwie pompy stojące obok siebie mogą odszraniać się w innym rytmie. Ważniejsze od samej liczby cykli jest to, czy po defroście pompa szybko wraca do zadanej temperatury i czy w domu jest ciepło.

Dlaczego przy +2°C defrostu jest więcej niż przy mrozie

To zaskakuje wielu właścicieli: najtrudniejsze dla pompy nie są dni z -15°C, tylko szare, mokre dni z temperaturą tuż nad zerem. Powód jest prosty. Zimne powietrze mieści bardzo mało pary wodnej, więc przy siarczystym mrozie na parowniku osadza się niewiele szronu. Przy +2°C i wilgotności bliskiej 100% powietrze niesie dużo wody, a lamele i tak mają temperaturę poniżej zera. Szron rośnie szybko i pompa musi się odszraniać częściej.

Polski Instalator wskazuje też, że na tempo szronienia mocno wpływa otoczenie jednostki: bliskość stawu, rzeki, podmokłego terenu, zacienienie i słaba cyrkulacja powietrza. W Polsce takie warunki to codzienność w dolinach rzecznych, na Żuławach, na Mazurach czy w okolicach jezior i zalewów. Jeśli mieszkasz w takim miejscu, częstszy defrost niż u sąsiada z wyżej położonej działki nie musi oznaczać usterki.

Częste odszranianie: najczęstsze przyczyny

Gdy cykle naprawdę przestają być normalne, przyczyna niemal zawsze leży w jednym z kilku obszarów. Zebraliśmy je razem z objawami, po których je rozpoznasz.

Ostatni punkt dotyczy szczególnie domów, w których pompa zastąpiła stary kocioł, a instalacja grzejnikowa ma kilkadziesiąt lat. Szlam i drobiny metalu z rur trafiają do wymiennika pompy. Separator magnetyczny zatrzymuje je, zanim wyrządzą szkody, i to jeden z tańszych elementów, które oszczędzają dużo kłopotów.

Sporo z tych przyczyn pokrywa się z typowymi usterkami, które opisaliśmy w artykule o tym, co najczęściej psuje się w pompie ciepła.

Ile prądu zużywa odszranianie

Defrost kosztuje energię: sprężarka pracuje, a dom w tym czasie nie jest ogrzewany. Według danych zebranych przez Polskiego Instalatora odszranianie odpowiada za około 2 do 5% energii elektrycznej zużywanej przez pompę w sezonie grzewczym. W dobrze dobranej i zamontowanej instalacji to koszt, z którym trzeba się pogodzić, bo oblodzony parownik zabrałby znacznie więcej.

Przykład dla orientacji: jeśli pompa zużywa w sezonie 4000 kWh, defrost pochłania z tego mniej więcej od 80 do 200 kWh. Gdy cykli jest za dużo, udział rośnie, a do tego pompa po każdym odszranianiu musi nadrabiać utracone ciepło, często na wysokich obrotach i z gorszą sprawnością. To jeden z powodów, dla których rzeczywisty SCOP w domu bywa niższy niż na karcie katalogowej. Jak czytać ten wskaźnik przy zakupie, wyjaśniamy w tekście o SCOP pompy ciepła.

Jeśli zastanawiasz się nad rachunkami za prąd bez własnej produkcji energii, przeczytaj, ile prądu zużywa pompa ciepła bez fotowoltaiki i kiedy taka inwestycja się opłaca.

Czego nie robić z oszronioną pompą

W internecie łatwo trafić na porady, które więcej psują niż naprawiają. Trzy najczęstsze błędy:

• Skuwanie lodu. Lamele parownika są cienkie jak folia. Skrobaczka, młotek czy łopata gną je i mogą przebić rurki z czynnikiem chłodniczym. Taka naprawa jest kosztowna, a uszkodzenie mechaniczne zwykle nie podlega gwarancji.
• Polewanie gorącą wodą. Woda wnika w szczeliny i zamarza ponownie, często w miejscach, do których defrost dociera z trudem. Do tego nie wolno lać wody na elementy elektryczne.
• Wyłączanie lub ograniczanie defrostu w sterowniku. Pomysł, że rzadsze odszranianie oszczędzi prąd, kończy się zwykle odwrotnie. Gruby lód obniża sprawność bardziej niż sam defrost, a w skrajnym przypadku grozi uszkodzeniem sprężarki. Nastawy odszraniania to parametry serwisowe i powinien je zmieniać wyłącznie instalator, który zna dany model.

Co możesz zrobić bezpiecznie? Delikatnie usunąć zalegający śnieg wokół jednostki i z jej obudowy miotłą, bez dotykania lameli, oraz zadbać, by nic nie blokowało wlotu i wylotu powietrza. Jeśli jednostka jest cała zamknięta w lodzie i nie odmarza po kolejnych cyklach, wyłącz ją ze sterownika i zadzwoń do serwisu.

Skropliny i lód pod jednostką zewnętrzną

Każdy cykl odszraniania to porcja wody, a w wilgotną dobę może jej być naprawdę dużo. Jeśli nie ma gdzie odpłynąć, zamarza pod pompą. Skutki są dwa. Po pierwsze, przed domem powstaje lodowisko, niebezpieczne zwłaszcza przy drzwiach i na ścieżkach. Po drugie, lód rośnie od spodu, wchodzi w tacę i dolne lamele, a w skrajnym przypadku blokuje przepływ powietrza i unieruchamia jednostkę.

Polski Instalator zwraca uwagę, że jednostka powinna być uniesiona nad gruntem, a odpływ skroplin wyposażony w kabel grzejny, który nie pozwala mu zamarznąć. W praktyce montażowej oznacza to:

• konsolę lub stopy antywibracyjne, które podnoszą pompę nad poziom gruntu i przewidywanej pokrywy śnieżnej,
• odprowadzenie wody do drenażu, studni chłonnej lub warstwy żwiru poniżej strefy przemarzania,
• grzałkę tacy i kabel grzejny w odpływie, sterowane przez automatykę pompy,
• miejsce z dala od drzwi wejściowych, podjazdu i ścieżek.

Odpływ skroplin to coś, o czym najlepiej pomyśleć jeszcze przed montażem. Poprawianie go zimą, gdy grunt jest zamarznięty, jest trudne i droższe. Przy okazji wyboru miejsca warto też pamiętać o hałasie: o tym, jak ustawić jednostkę, żeby nie przeszkadzała domownikom i sąsiadom, piszemy w poradniku o hałasie pompy ciepła i sposobach wyciszenia.

Co sprawdzić samemu, a kiedy wezwać serwis

Zanim zadzwonisz do instalatora, przejdź tę krótką listę. Wiele zgłoszeń o “zbyt częstym defroście” kończy się na jednym z tych punktów.

1. Sprawdź pogodę. Jeśli jest od 0 do +5°C, mgła lub mżawka, częste cykle są normalne.
2. Obejrzyj jednostkę po cyklu. Czy wymiennik jest czysty? Jeśli tak, odszranianie działa.
3. Zobacz, co jest pod pompą. Narastający lód lub zamarznięty odpływ to sygnał do serwisu.
4. Rozejrzyj się wokół. Liście, śnieg zsuwający się z dachu, zaspa przy wlocie, krzew zasłaniający wylot to rzeczy, które możesz usunąć sam, bez dotykania lameli.
5. Sprawdź historię w sterowniku lub aplikacji. Wiele pomp zapisuje liczbę i czas cykli. Zanotuj je, bo serwisant szybciej postawi diagnozę.
6. Zwróć uwagę na komfort. Jeśli w domu jest ciepło, a rachunki nie odbiegają od zeszłego roku, najpewniej wszystko jest w porządku.

Serwis wezwij, gdy defrost włącza się co kilkanaście minut przez wiele godzin przy suchej pogodzie, gdy lód nie znika po cyklu, gdy pojawiają się kody błędów albo w domu robi się wyraźnie chłodniej. Sprawdzenie szczelności układu chłodniczego wymaga uprawnień F-gazowych, więc nie jest to zadanie dla złotej rączki. Co dokładnie obejmuje przegląd i ile kosztuje, opisaliśmy w artykule o serwisie pompy ciepła. Regularny przegląd raz w roku, najlepiej przed sezonem grzewczym, to najprostszy sposób, by zimą nie było niespodzianek.

Nasze spojrzenie na defrost

Na montażach i serwisach widzimy jedną prawidłowość: o tym, jak często pompa się odszrania, decyduje głównie to, co zrobiono przed uruchomieniem, a nie sterownik. Częstotliwość defrostu dobrze pokazuje, czy urządzenie zostało właściwie dobrane do budynku i ustawione we właściwym miejscu. Pompa za mała w stosunku do strat ciepła domu pracuje stale na granicy możliwości, mocniej schładza parownik i szybciej obrasta szronem. Po każdym cyklu musi nadrabiać, a to z kolei przyspiesza kolejne oszronienie.

Dlatego każdą realizację zaczynamy od analizy budynku, a gdy trzeba, od audytu energetycznego. Czasem uczciwą odpowiedzią jest najpierw docieplenie ścian albo wymiana okien, a dopiero potem pompa ciepła mniejszej mocy, która będzie pracować spokojniej i taniej. Kolejność tych prac opisaliśmy w poradniku o planowaniu termomodernizacji krok po kroku.

Druga rzecz to miejsce i odpływ skroplin. Wolimy poświęcić godzinę więcej na wybór miejsca i drenaż niż potem tłumaczyć klientowi, skąd lodowisko przy wejściu.

Trzecia: nie każdy dom musi mieć pompę powietrzną. Gruntowa pompa ciepła pobiera ciepło z gruntu, który zimą ma stabilną temperaturę, więc nie ma parownika na mrozie i nie potrzebuje odszraniania. Wykonujemy odwierty pionowe własną wiertnicą i własnym zespołem, dlatego przy większych domach, dużym zapotrzebowaniu na ciepło albo lokalizacjach przy wodzie zawsze rozważamy z klientem oba warianty.

— michal

Pompa ciepła dobrana tak, by zimą pracowała spokojnie

W evoENERGY montujemy pompy ciepła powietrze-woda i gruntowe, od doboru mocy, przez odwierty, po uruchomienie i serwis. Pomagamy też w uzyskaniu dofinansowania z programu Czyste Powietrze. Zestawy z montażem, obejmujące ogrzewanie i ciepłą wodę użytkową, zaczynają się od pomp SEVRA w cenie od 31 468,80 zł do 35 968,80 zł, a w ofercie mamy także urządzenia NETSU, EUROS ENERGY i BUDERUS. Aktualne ceny sprawdzisz w cenniku pomp ciepła z montażem. Jeśli chcesz najpierw wiedzieć, jaka moc i jaki typ pompy pasuje do Twojego domu, skontaktuj się z nami.

Najczęstsze pytania

Co oznacza defrost po polsku?

Defrost to po prostu odszranianie, czyli automatyczne usuwanie szronu i lodu z wymiennika jednostki zewnętrznej. Ten sam tryb mają klimatyzatory pracujące w trybie grzania. Na sterowniku pompy zwykle sygnalizuje go ikona płatka śniegu lub kropli.

Jak odszronić pompę ciepła?

Nowoczesna pompa robi to sama, więc nie trzeba niczego robić. Możesz jedynie miotłą usunąć śnieg z obudowy i otoczenia, bez dotykania lameli. Gdy jednostka jest zamknięta w lodzie, który nie znika po cyklach, wyłącz ją i wezwij serwis zamiast skuwać lód.

Czy para z jednostki zewnętrznej to usterka?

Nie. Podczas odszraniania gorący czynnik roztapia lód, a część wody od razu paruje w zimnym powietrzu. Wygląda to jak dym, ale to zwykła para wodna. Niepokój powinien budzić dopiero zapach spalenizny, nietypowe dźwięki lub komunikaty błędów.

Ile razy na dobę pompa ciepła może się odszraniać?

Zimą w wilgotne dni nawet kilkanaście razy, czyli mniej więcej co 0,5 do 2 godzin, i jest to praca prawidłowa. Sygnałem ostrzegawczym są cykle co kilkanaście minut przez wiele godzin przy suchej pogodzie albo lód, który zostaje po cyklu.

Czy da się całkowicie uniknąć odszraniania?

W pompie powietrze-woda nie, bo szronienie parownika wynika z fizyki. Można je ograniczyć dobrym doborem mocy, właściwym miejscem montażu i sprawnym odpływem skroplin. Całkowicie omija ten problem gruntowa pompa ciepła, która nie pobiera ciepła z powietrza.

Źródła

• Polski Instalator: Co to jest odszranianie pompy ciepła powietrze-woda, z czego wynika i jak przebiega
• Budujemy Dom: Zasada działania funkcji defrost w powietrznej pompie ciepła

Rekomendacje

• Pompa ciepła i hałas: normy, przyczyny i sposoby wyciszenia
• Serwis pompy ciepła: co obejmuje, ile kosztuje i kto może go wykonać
• Klimakonwektory do pompy ciepła: jak dobrać i uniknąć zawilgocenia
• Awarie pompy ciepła – co może się zepsuć i dlaczego?